close
متخصص ارتودنسی
نقشه و گذری در گذشته بخش افزر

 

 

برای مشاهده ی نقشه بخش افزر با کیفیت بالا کلیک کنید.

 

بخش افزر  با مرکزیت افزر جنوبی تابع شهرستان قیروکارزین در فاصله 23 کیلومتری شهر قیر و در 184 کیلومتری شهر شیراز قرار دارد . این بخش که در ارتفاع 653 متری از سطح دریا و در فاصله 100 کیلومتری  فاصله ی هوایی  خلیج فارس قرار دارد جزو گرمسیرات شناخته می شود . نه به زعم من نویسنده بلکه از دید شریف مردمانش ؛  فصل بهار که میرسد هوایش چنان در اعتدال است که گویی  انسان در آغوش بهشت هست .  آب و خاک و نور آفتابش ، چندان بر درختان و گیاهان مساعد است که  عطر و  طعم محصولاتش زبانزد خاص و عام است . آب چشمه قنا ت هایش چنان گواراست که مالکان گذشته اش در باغ ارم شیراز  ، جز آب آبسکو دگر آبی طلب نمی کردند  .
 افزر از منظر دیرینگی در قدیمی ترین منبع تاریخی یعنی مسالک الممالک ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله بن خرداذبه (232-233 ه ق)  ص 35 چنین توصیف شده است  : « ناحیه اردشیر خُره  روستاهای آن  قیر ، کارزین و ابزر است » علاوه بر این نویسنده  سیّاحان دیگری همچون  ابن الفقیه ، مقدسی ، ابن حوقل ، ابن بلخی و... که به سرزمین پارس پا نهاده اند هرجا از قیروکارزین سخن به میان رفته نام افزر در کنار این دو شهر به ثبت رسانده اند. بنابراین طبق مستندات تاریخی که کم هم نیست فراز و فرود این سه شهر همواره  به هم پیوسته بوده است .
شهر گور که عربی آن جور است ،  در فاصله 3 کیلومتری فیروزآباد کنونی به امر اردشیر بابکان بنا گردیده بود . این شهر که  بیش از 400 سال  مرکز یکی از پنج کوره مملکت فارس  قلمداد می شد به آن اردشیر خُره میگفتند . در اصطلاح تقسیمات سیاسی آن روز  خُره یا کوره به معنی چند ین شهر و قصبه  زیر نظر یک شهر بزرگ و باشکوه . این شهر دایره شکل  که اطرافش حصار و خندق  احداث شده بود  ،  دارای چهار دروازه در چهار جهت اصلی بود  ؛ در شرق باب مهر – غرب باب بهرام – شمال  باب هرمز و باب جنوبی که باب اردشیر  نام داشت  به سمت  گرمسیرات  (  قیر وکارزین و افزر)  گشوده می شد . با گذر از فیروزآباد و رشته کوههای زاگرس به سمت قیروکارزین در فاصله 4 کیلومتری  نرسیده  به شهر قیر نخستین اثر تاریخی نقش برجسته  سرباز پارتی که اشارتی بر اصالت 2000 ساله منطقه به ویژه قیر (کیژ کهن) دارد  دیدگان هر سیّاحی متوجه خود می سازد  . در اولین نگاه  به منطقه همیشه سرسبز  قیروکارزین قلعه ی مستحکم پرگان در میان دشت دیده می شود که شجاعت کمان دارانش میراث  قوای صولت الدوله ی استعمار ستیز گردید . این قلعه ی باستانی که روزگاری جایگاه موبدانی چون مراسپندان بوده  یاد آور هزار داستان تلخ و شیرین است که از آن جز تپه گلی بیش نمانده .  از دیگر سو کارزین که روزگاری کرسی نشین قباد ساسانی پدر انوشیروان و  جایگاه سرداران و موبدانی  چون مهران ستاد کارزینی بوده است . در قرن 729 ه ق( دوره اسلامی) شیخ ابو طاهر  مجدالدین محمد بن یعقوب تولد می یابد و چنان بر زبان و ادبیات عربی تسلط می یابد که بزرگترین فرهنگ لغت  یعنی قاموس المحیط و بیش از شصت جلد کتاب معتبر دیگر به رشته تحریر در آورده و به دنیای اسلام معرفی می نماید . قیر و افزر که تا قبل از دوره ی اسلامی تابع کارزین بوده است بعد از زلزله ویرانگر 844 ه ق  در منطقه افزر و قیروکارزین و تلفات بیش از  ده هزار نفر  باعث فروریختن آن همه استحکامات و آثار زیبا ی تمدنی   گردید . از آن پس موقعیت هر سه شهر از جمله کارزین رو به افول نهاد و مرکزیت این سه منطقه  با مهاجرت دیگر اقوام  به تدریج به شهر قیر انتقال یافت .   
افزر  که در برخی از منابع تاریخی قلمرو اش تا فال و اسیر گله دار می رسیده است هیچگاه بی رونق نبوده است  از شکوه و عظمت قلعه ها وقلعه بانانی که بر قله ی هر کوهی گچ و سنگش هنوز هم ندای استواری و اقتدار گذشته اش می دهد . تل جغه ای که نماد اقتدار شهر سیما بود  و روزگاری حکمرانان افزر  با حضور دیگر شاهان مرصع نشان تاجگذاری می نمودند و پس از آن با حضور در نیایشگاه تشویه آئین مهرورزی می آموختند  هنوز پابرجاست . آتشکده ها با مُغان و هیربدان دوره دیده ی آذر فرنبغ  که از محراب تشویه گرفته تا تل تش و کرکویه بر اشتعالش پا فشاری می کردند . از آبشار هفت آسیاب که   هفت تنوره آسیاب آن « از  هفت آسمان گرفته تا هفت دریا و هفت اقلیم ، هفت بوم ،   هفت روز هفته ، هفت انجم ، هفت پشت و هفت عضو بدن در نماز »  و بر هر هفت دیگری گواهی میدهد .
  در قرن هفتم و هشتم هجری قمری که سرزمین پارس  ادبیانی همچون سعدی و حافظ  بر تارک زمان درخشیدند  و تا امروز همه ی طالبان علم و دانش از چشمه زلال ادبشان جرعه عشق وعرفان می نوشند . در همان دوره (زندگانی سعدی  علیه رحمه ) که فارس آفتاب عالم تاب  شعر و ادب می گردد ، علی ابزری (اهل کُماسج)  که طبیبی مشهور و نویسنده ای  حاذق در نگارش علوم پزشکی (طب سنتی آن زمان) بوده است   از شهر ابزر بر میخیزد  و کتابهایش در سرتاسر ایران راهنمای طبیبان می گردد  و یا  عمید الدین اسعد ابزری  که وزیری  دانا و ادیبی فاضل در دستگاه اتابکان فارس بود  تقریباً در همان سده پا به عرصه وزارت میگذارد و از آنجا که حسودان نتوانستند او را برتابند به سرنوشتی چون دیگر دانایان نظیر امیر کبیر دچار شد . این بزرگان که در تاریخ  افزر و قیروکارزین کم نیستند  به شخصیت دیگری همچون جمال الدین محمود ابزری می توان اشاره نمود  که در زمان حافظ بیش از دیگر عرفای این دیار میدرخشد و برای تمام اعصار می توان نام زیبایشان را نقش بر در و دیوار نمود  . این بدان معنی است که این سرزمین کوچک  در پهنه ی  پارس  به لحاظ علمی و نخبه پروری نه اینکه  شهر کم فروغی نبوده است بلکه در تمام دوره های تاریخی سهمی سترگ در برگهای زرّین تاریخ ایران دارد .                                             

                                                                                                                                                                          پژوهشگر و نویسنده تاریخ قیروکارزین
                                                                                                                                                                               حسین محیط افزری

 





<\/h1>